Nauczyciel pracujący w szkole oprócz nauczania, realizuje szereg innych zadań.
Bardzo ważnym zadaniem nauczyciela jest rola wychowawcy. Ogólnie wychowawcy wszystkich uczniów
w szkole i poza nią oraz wychowawcy przydzielonej klasy. Do wywiązania się z tej roli dysponuje jedną godziną tygodniowo - praktycznie wychowawcą jest się cały czas.
W tym miejscu należy wyjaśnić co należy rozumieć pod pojęciem "wychowawcy klasy" i jaki jest zakres oraz treść tego zagadnienia.
Nauczyciel z urzędu zajmuje się wychowaniem profesjonalnie. Natomiast rodzice pełnią rolę wychowawcy (często nieprofesjonalnie)
z obowiązku prawno moralnego.
Rolę wychowawców pełnią również kuratorzy społeczni.Głównym zadaniem wychowawcy klasy jest, sprawowanie bezpośredniej opieki nad uczniami oraz kierowanie życiem zespołowym klasy.
Realizuje cele wychowawcze szkoły przez wytworzenie zwartego zespołu uczniowskiego, świadomie współdziałającego z nauczycielami wychowawcami w pracy nad osiąganiem przez klasę jak najlepszych wyników w nauce i wychowaniu.
Nauczyciel jako wychowawca moralny sam musi być człowiekiem mądrym. Dobry nauczyciel musi mieć wiedzę o faktach dotyczących przynajmniej tych dziedzin współczesnej nauki, które najbardziej wpływają na nasze indywidualne i społeczne życie oraz stosunek do siebie samych, do innych ludzi, do przyrody oraz do całości dziedzictwa kulturowego.
Funkcja nauczyciela jako moralnego wychowawcy jest niezmiernie ważna w dzisiejszych czasach, zwłaszcza przy obecnym zatracaniu przez ludzi podstawowych wartości moralnych.
Praca wychowawcy to również działania administracyjne, opiekuńcze i organizatorskie. Wychowawca klasy reguluje działalnością klasy jako grupy formalnej w sprawach dotyczących wewnętrznego życia klasy. Uzupełnianie dziennika lekcyjnego, arkuszy ocen, sprawozdania, opinie i inne działania administracyjne pełnią pomocniczą rolę w działalności wychowawcy.
Wychowawca powinien
na bieżąco gromadzić informacje dotyczące stanu i warunków życia klasy: wytyczne i zamierzenia wychowawcze, nauka szkolna, itp.
Wychowawca czuwa nad przebiegiem procesów wychowawczych, kształtuje je, celowo i świadomie wpływa na bieg wydarzeń i stosunki w klasie.
Współpraca z rodzicami jest też ważnym zagadnieniem dotyczącym pracy wychowawczej. Rodzice oczekują od wychowawcy informacji sukcesach i niepowodzeniach swoich dzieciach . Należy uświadomić rodziców, że wielostronny rozwój dziecka zależy
od wspólnie realizowanych działań.
Współpraca z domem rodzinnym pozwala na wymianę opinii i spostrzeżeń w sprawie rozwoju fizycznego lub społecznego ucznia. Często wychowawca stara się sugerować rodzicom określone formy oddziaływań wychowawczych, za pomocą których mogliby pomóc swoim dzieciom w rozwiązywaniu problemów.
Otwartość, szczerość, komunikatywność ułatwiają wychowawcy nawiązywanie poprawnych kontaktów z rodzicami.
Proste zasady na dobrą współpracę z rodzicami:
- nie uważać, że zawsze mamy rację i że wszystko wiemy,
- nie trzymać się sztywno utartych schematów,
- trzeba patrzeć, słuchać, odczuwać i poszukiwać,
- zawsze być gotowym, by pomóc rodzicom rozwiązać problem,
- być szczerym, komunikatywnym i otwartym,
- być elastycznym, otwartym na zmiany i propozycje,
- krytykę ze strony rodziców przyjmować i spokojnie analizować.
Ponadto ważnym warunkiem skutecznej współpracy wychowawca - rodzic jest całkowicie dobrowolny w niej udział, gdyż obie strony winne być świadome współpracy, jak również korzyści z nią związanych.
Opieka nad wychowankami jest to zespół planowanych decyzji i czynności spełniających różnorodne funkcje w stosunku do procesu rozwoju psychicznego i fizycznego poszczególnych uczniów
i całych zespołów klasowych.
Wychowawca klasy jest w szkole osobą najbliższą uczniowi z jego "dorosłego" otoczenia. Więzi łączące wychowawcę z wychowankami predysponują go do spełniania szczególnie ważnej roli w ramach działalności opiekuńczej szkoły.
Zadania opiekuńcze wychowawcy klasy:
- zwracanie uwagi na regularne uczęszczanie wychowanków do szkoły,
- rozwijanie różnorodnych form pracy z uczniem zdolnym i uczniem mającym trudności w nauce,
- pomoc pozalekcyjna dla uczniów mających trudności w nauce,
- analizowanie przyczyn niepowodzeń szkolnych uczniów,
- pomoc uczniom we właściwym organizowaniu i wykorzystaniu czasu wolnego,
- udzielanie pomocy, rad i wskazówek uczniom znajdującym się w trudnej sytuacji wychowawczej,
- badanie przyczyn niewłaściwego zachowania się uczniów,
- otaczanie opieką uczniów dojeżdżających do szkoły,
- organizowanie częstych spotkań z rodzicami szczególnie tych uczniów, którzy wymagają opieki pedagogicznej.
Zadania te można podzielić na:
- badawczo - kontrolne, które wymagają zbierania informacji o poszczególnych uczniach i ich środowisku rodzinnym,
- profilaktyczne - planowanie i zorganizowanie formy względnie trwałej opieki,
- opiekuńcze wymagające nie tylko znajomości dziecka w szkole i poza nią, ale także znajomości opinii uczniów na różne tematy związane z ich pracą,
z życiem codziennym, perspektywami i planami.
Praca wychowawcy w tych zakresach pomaga w znalezieniu środków zaradczych. Dzięki temu można zapobiec przypadkom drugoroczności, nagannemu sposobowi zachowania się uczniów czy nawet bierności.
Specyficzną kategoria zadań wychowawcy jest otoczenie specjalną opieką dzieci znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, w trudnych warunkach materialnych oraz dzieci
z zaburzeniami rozwojowymi.
Dla nauczyciela - wychowawcy ważne jest organizowanie pracy z zespołem klasowym, które powinno polegać na takim wykorzystaniu możliwości uczniów, aby można było osiągnąć założone efekty wychowawcze. Wychowawca pragnie poprawić stan stosunków społecznych panujących w klasie,
spowodować większą aktywność uczniów biernych, podnieść poziom dojrzałości społeczno - moralnej i obyczajowej swoich wychowanków, zracjonalizować sposób ich pracy w szkole i poza nią.
Ważną funkcją wychowawcy klasy w systemie wychowawczym szkoły jest koordynacja działań klasy ze szkołą i innymi organami pozaszkolnymi. Funkcja ta polega na aktywnym stwarzaniu takich warunków, aby czynności innych osób pracujących z jego klasą
nie były ze sobą sprzeczne.
Nauczyciel - wychowawca w swojej pracy powinien kierować się następującymi zasadami:
- powinien okazywać szacunek i zaufanie dziecku,
- winien dostosowywać wymagania do rozwoju dziecka,
- okazywanie zainteresowania i zaangażowania w sprawy ucznia,
- udzielania wsparcia dziecku w trudnych chwilach,
- umożliwianie mu pełnić ważne role we wszystkim, co bezpośrednio jego dotyczy,
- docenianie spraw dotyczących klasy i poszczególnych uczniów.
Nauczyciel jako wychowawca pełni bardzo ważną rolę w życiu dziecka - ucznia. Błędy popełnione przez niego mogą rzutować
na osobowość wychowanka, a co za tym idzie na jego przyszłość. Zatem ważne jest, aby nauczyciel podejmujący zadanie wychowawcy był osobą odpowiedzialną, o wysokiej kulturze osobistej,
umiejącą podejść do dziecka w sposób indywidualny. Zawsze postępuj tak,
aby działania twe przyczyniły się do wychowania człowieka mądrego stanowi zasadę bezwzględnie obowiązującą każdego wychowawcę.
Jedną z najważniejszych funkcji szkoły, obok edukacji jest wychowanie dziecka. Stąd istotne jest, aby edukacja nauczyciela była skierowana na umiejętność wykorzystania różnych technik wychowawczych w pracy z klasą i poszczególnymi uczniami.
Wymaga to
od nauczyciela - wychowawcy poświęcenia, czasu, zaangażowania, wiedzy teoretycznej i praktycznej oraz umiejętności indywidualnego podejścia do ucznia.
Dobrym wychowawcą jest ten nauczyciel, który lubi ludzi, lubi uczyć, który rozumie błędy, który uważa, by szkole było również trochę miejsca na luzie.
